Oncologie- en oedeemfysiotherapie

Oncologiefysiotherapie

De ziekte kanker heeft grote gevolgen. Tijdens en na de behandeling kunt u klachten ontwikkelen. Uw conditie en spierkracht gaan achteruit. Misschien bent u moe, angstig of onzeker? Sommige mensen hebben pijn of raken beperkt in hun bewegingsmogelijkheid. Ook oedeem, of stuwing, komt veel voor bij mensen met kanker. Dit alles kan het dagelijks leven beperken. De oncologie fysiotherapeut is gespecialiseerd op dit gebied en kan u helpen uw klachten te verminderen.

Oncologische revalidatie

Revalideren bij kanker noemen we ook wel ‘Oncologische revalidatie’. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat revalidatie zinvol is wanneer u klachten heeft of wilt voorkomen. U voelt zich fitter en zit beter in uw vel, zowel tijdens de behandeling als daarna. Ook als u niet meer kunt genezen, heeft revalidatie zin. Revalidatie wordt altijd op maat gegeven. Als u zelf al graag sport, maar niet weet hoe u dit tijdens of na uw behandeling voor kanker kunt doen, kan u geadviseerd worden door de oncologiefysiotherapeut.

Revalidatie tijdens de behandeling

Tijdens de behandeling voor kanker kan revalidatie ervoor zorgen dat u beter in conditie blijft. Chemotherapie is een zware behandeling en gaat vaak gepaard met verminderde fysieke fitheid en spierkracht, en een toename van vermoeidheid. Door bijwerkingen houden niet alle patiënten de chemotherapie even goed vol. Er zijn aanwijzingen dat oefenprogramma’s de bijwerkingen dragelijker kunnen maken.
Uit onderzoek bij volwassenen met de meest voorkomende kankersoorten is gebleken dat mensen die lichamelijk actief blijven tijdens de chemotherapie daar voordelige effecten van ervaren tijdens en na het afronden van de chemotherapie. Het effect is het grootst bij mensen die onder begeleiding trainen. Patiënten die deelnemen aan fysieke training blijken de chemotherapie beter te kunnen verdragen, hebben een kleiner risico op voortijdig stoppen of bijstellen van de chemotherapie en zijn sneller weer aan het werk. Bovendien ervaren ze minder last van de vermoeidheid.

Revalidatie na afloop van de behandeling

Na de behandeling kunt u werken aan uw herstel. Met een wetenschappelijk onderbouwd oefenprogramma kunt u werken aan de door uzelf opgestelde doelen, om zo uw conditie, spierkracht, lenigheid, balans en coördinatie te optimaliseren. Het oefenprogramma is een combinatie van kracht en conditietraining, soms aangevuld met balansoefeningen, sport en spel.

Revalideren als u niet meer kunt genezen

Als u niet meer kunt genezen van kanker, noemen we dat de palliatieve fase. In deze fase draagt revalidatie eraan bij dat u zich zo goed mogelijk voelt. De revalidatie is gericht op voorkomen of verminderen van klachten. Er wordt uitgegaan van wat u nog kunt of wat u graag wilt kunnen. Zo blijft u zoveel mogelijk doen wat u gewend bent.

Terminale fase

In de terminale fase kan de oncologie fysiotherapeut u, indien gewenst, aan huis bezoeken om te helpen de kwaliteit van leven in de laatste levensfase zo goed mogelijk te houden. De therapie kan gericht zijn op ademhalings- of ontspanningsoefeningen, het vinden van een comfortabele houding, het verminderen van pijn en zwelling of het tegengaan van pijnlijke bewegingsbeperkingen.

Verwijzing/ vergoeding

U heeft in alle gevallen een verwijzing nodig van uw behandelend specialist of huisarts.* Oncologierevalidatie wordt vaak helemaal of gedeeltelijk vergoed door uw ziektekostenverzekering. Neem voor vragen eerst contact op met uw zorgverzekeraar. U kunt zich in alle fasen van de ziekte kanker aanmelden.

Indicaties Oncologie revalidatie

  • Optimaliseren lichamelijke conditie en activiteitenniveau.
  • Hervatten van oorspronkelijke sportactiviteiten.
  • Hervatten van arbeid.
  • Preventie of vermindering van vermoeidheidsklachten.
  • Optimaliseren lichaamsgewicht en –samenstelling.
  • Nieuw emotioneel evenwicht bereiken.
  • Leren omgaan met fysieke beperkingen en beschikbare energie.
  • Fysieke grenzen leren kennen en ermee leren omgaan.
  • Overwinnen van angst voor bewegen.
  • Handhaven/vergroten van de kwaliteit van leven.

* Het is belangrijk dat op de verwijzing de volgende aspecten vermeld worden: Naam Ziekenhuis – stempel Ziekenhuis, naam Specialist – afdeling- handtekening, de exacte diagnose en de gegeven behandeling in het ziekenhuis. Eventueel ook de zorgvraag van de verwijzer.

Oedeemfysiotherapie

Lymfoedeem is een abnormale ophoping van eiwitten en vocht in het lichaamsweefsel als gevolg van een verstoord evenwicht tussen aan- en afvoer van vocht. De klachten die hierbij kunnen ontstaan zijn: zwelling, vermoeidheid en zwaar gevoel, pijn, beperkingen in de beweging, beperkingen in het dagelijks functioneren, huidafwijkingen en infecties.

De oorzaken zijn heel divers, bv. na een operatie, plastisch chirurgie, bestraling, tumorgroei, een trauma, het dragen van een prothese, een infectie, Chronische Veneuze Insuficientie (spataderen), medicatie gebruik. Dit zijn allen oorzaken van secundair lymfoedeem.

Primair lymfoedeem aangeboren oedeem

Vanaf de geboorte zijn er dan minder lymfebanen en/of klieren aanwezig waardoor in de loop van het leven zwellingen kunnen ontstaan. Soms wordt oedeem dan door een ontsteking uitgelokt. Lymfoedeem ontstaat in milde vorm tussen 18-35 jaar, uitgebreidere vorm soms al van kinds af aan aangeboren lymfoedeem kan uiteindelijk vaak tweezijdig zijn.
Tevens kunnen naast klachten van zwelling aan de benen zwelling elders optreden (bv. armen). Sommige vormen van lymfoedeem zijn niet erfelijk. In de eerste jaren wordt de zwelling vaak niet als zodanig herkend omdat deze dan nog wisselend aanwezig is. Toch is hier dan al wel sprake van beginnend lymfoedeem waarbij een behandeling wenselijk is. Pas later zal de zwelling permanent aanwezig blijven.

Lymfoedeem komt relatief vaak voor na een behandeling van kanker. De belangrijkste oorzaken bij kanker zijn:

  • lymfeklierdissectie (hals, oksel, retroperitoneaal, bekken of lies)
  • bestraling van oksel, bekken of lies (geeft fibrosering van het lymfesysteem)

De behandeling van lymfoedeem is meestal langdurig en intensief. Er wordt onderscheid gemaakt tussen ontstuwingsfase en de onderhoudsfase.

De ontstuwingsfase

In deze fase verschillende behandelingen ingezet om zo snel en zoveel mogelijk vermindering van het oedeem te bewerkstelligen. Dit wordt ook wel de complexe fysische ontstuwingstherapie (CFO) genoemd. Het is een intensieve fase waarbij soms wel dagelijks behandeld wordt.
De behandeling bestaat uit een combinatie van:

  • eventueel compressie (zwachtelen) of lymfetaping
  • aanleren van zelfmassage
  • informatie over huidverzorging en leefregels

Deze fase duurt zolang er nog vermindering van het oedeem te verwachten is, in elk geval enkele weken.
De fase wordt afgesloten met het aanmeten van therapeutische elastische kousen.

De onderhoudsfase

In deze fase valt er geen vermindering van het oedeem meer te verwachten. De nadruk ligt op het stabiel houden van het lymfoedeem en het voorkomen van complicaties.

Lipoedeem

Ook patiënten met lipoedeem kunnen terecht bij een oedeemfysiotherapeut. Lipoedeem betekent letterlijk ‘vetzwelling’ en staat ook bekend als pijnlijk ‘vetsyndroom’. Het is een chronische aandoening van het vetweefsel die voornamelijk vrouwen treft en meestal pas zichtbaar wordt aan het eind van de puberteit. Het betreft grote hoeveelheden ongelijkmatig verdeeld vet onder de huid van de heupen, dijen, knieën en onderbenen. Minder vaak komt voor dat (ook) de armen zijn aangedaan. De verschijnselen komen overeen met die aan de benen. Deze vetcellen trekken ook vocht aan, vandaar de naam lipoedeem. Kenmerkend voor lipoedeem is de symmetrie: de afwijkende vetverdeling doet zich voor aan beide zijden. Dit in tegenstelling tot lymfoedeem, dat zich meestal aan één been of één arm voordoet. Opvallend is het ontbreken van zwelling aan de hand- en voetrug, iets dat wel aanwezig is bij lymfoedeem en veneus oedeem. Ook de polsen en enkels blijven slank. Bij lipoedeem voelt de huid in de eerste jaren zacht aan, maar in de loop der tijd kunnen veranderingen in het onderhuidse vetweefsel optreden, vooral als er sprake is van overgewicht.

Voor meer informatie of het maken van een afspraak kunt u contact opnemen met Caroline, oncologie/oedeem fysiotherapeut. Ook kunt u het algemene telefoonnummer bellen voor maken van een afspraak. Tel. 0348-565451